Fyell' i Bariut Bariu, shokë, bariu, kur gjëmon e fryn veriu, është përjashta fatziu, e rreh breshëri dhe shiu! Barinë, shokë, barinë, mos e harroni fatzine, se lë gruan e shtëpinë t'u kullosë bagëtinë. kullotni, moj bagëti, ti, ti, ti. . . Kullotni, biro, kullotni, kur të vdes të më kujtoni, Ndjesë pastë! - të më thoni. Shikoni barin' e gjorë: në diell a në dëborë, bariu me shkop në dorë ruan deshtë me këmborë. Vështronje barinë mirë, me të ngrën' e me të pirë, t'u marrë dhëntë pa gdhirë, t'i kullosë me dëshirë, të rrijë bashkë me to, to, to, to. Hani, moj bagëti, hani, kur të vdes do të më qani, për mua zi do të mbani!

 

		Besa - Besë Gjithë vendetë gëzojnë, ti, Shqipëri, pse pushon? Gjithë njerëzit këndojnë, ti, shqiptar, pse rënkon? Gjithë duanë lirinë dhe pa të njeriu s'rron; ti, shqipëtar, Shqipërinë në zgjedhë si e duron? Zgjohuni, o shqipëtarë, erdhi dita për liri! Zini luftë me barbarë, përpiqi për Shqipëri! Të krishter' e myslimanë, të tërë një sua kemi; gegë, toskë, dibranë, gjithë shqipëtarë jemi. Mblidhuni te bëjmë benë, të gjithë dorë për dorë: Të duamë mëmëdhenë, edhe malet me dëborë. Që ditën që u shkeli robëria dhe gjer sot nukë bën më bar Dhëmbeli dhe Tomori qan me lot. Male me krye në qieli, si duroni robërinë? Ju që shihni drit' e diell, pse s'ndrini dhe Shqipërinë? Ku janë vaftet e parë, që kini dhënë yrnek? Ku jini, o shqipëtarë, pse s'dëgjohet një dyfek? Apo humbi trimëria, apo s'doni mëmëdhenë? A u shua Shqipëria, që ka pjellë Skënderbenë? Pse rrini lidhur me lak? Pse s'shpëtoni vënd' tuaj? apo s'u mbeti më gjak, se e derdhtë për të huaj? Mirri pushkëtë në duar edhe bëni besa-besë: Shqipëria do shpëtuar, kokë turku të mos mbesë!

 

		Dheu Dheu i gjat' e i gjerë, na jep buk' e na jep verë për të ngrën' e për të pirë, kush di ta punojë mirë. Si njeri i shtrënguar, dheu nukë fal gjë kurrë, pa munduar, pa punuar' S'na jep as misër, as grurë. Do ta punojë njeriu dhe ta vadisë me djersë që të hajë buk' i ziu, nga uria të mos vdesë! Punoni, more të mjerë, se dhe gjëri në na mbetë, pas neve vinë të tjerë, nukë sosetë kjo jetë.

 

		Fshati im Maletë me gurë, fushat me bar shumë, aratë me grurë, më tutje një lumë. Fshati për karshi me kish' e me varre, rrotull ca shtëpi të vogëla fare. Ujëtë të ftohtë, era pun' e madhe, bilbili ia thotë, gratë si sorrkadhe. Burrat nën hie, lozin, kuvendojnë, pika që s'u bie, se nga gratë rrojnë! Gratë venë nd'arë, dhe në vreshta gratë, gruaja korr barë, punon dit' e natë. Gratë në të shirë, në të vjela gratë, ikinë pa gdhirë, kthenenë me natë. Gruaja për burrë digjetë në diell, punon e s'rri kurrë as ditën e diel. 0 moj shqipëtarkë, që vet' e nget qetë, edhe drek' e darkë kthehesh e bën vetë; Moj e mjera grua, ç'e do burrë zinë që ftohet në krua dhe ti mban shtëpinë!.

 

		Korriku Na erdhi korriku prapë, me grurë të ri, me vapë. Mirë q'erdhr, o korrik, gjithë bota të ka mik, të duanë varfëria, se s'vdes njeri nga uria. Korriku, si flak' e drizit, na ngroh palcën e kurrizit. 0 korrik, o faqezjarr, gjithë lule, gjithë bar, dhe me pemë barrë-barrë, s'dimë ç'të hamë më parë. Në korrik piqen me radhë pjeshkë, mollë, thanë, dardhë; kur afrohet korriku, zë të piqetë dhe fiku. Nga gjithë pemët e tjera, fiku na mbiftë te dera, se gjersa ka shporta fiq, gjithë bota janë miq... Me shpresë të këtij muaj, punëtor, puno e vuaj, të punojmë që të gjithë, të mos mbetemi pa drithë, se në këtë muaj zoti na kërren nga tërë moti. Ata që kanë punuar, në korrik janë të gëzuar, Se në këtë deli muaj nuk ka lëmë pa duaj. Vjen korriku, punëtorë, mirrni drapërin në dorë, të korrij kush ka punuar, kush ka mbjell' e ka lëruar. Dilni, dilni nëpër ara e shihni, ç'ka bërë fara: shikoni një koqe gruri, se sa koqe, grurë pruri. Shikoni kallinjt' e verdhë, në korrik duhenë mbledhë. Shihni, shihni kur fryn era, kallinjtë, lozin si shqerra; me diell, kur fryn veriu, si floriri ndrit kalliu, fusha, ara, palë-palë, duken si deti me valë. Fush' e gjatë, fush' e gjerë, pse më bën të qaj ngaherë?! Me djersën e varfërisë gjith' arat e Shqipërisë vaditen, e gjë s'kërrejnë, se të huajt' i rrëmbejnë! Shqipëtari, dëm e kotë, punon gjithnjë për botë; arat që mbjell, ngaherë vjen' e i korrin të tjerë! 0 korrik, o faqezjarr, je dukur dhe luftëtar: në Francë, kush nuk e di, u ngre vëndi për liri; në korik lufta u zu, u bë gjaku gjer në gju... kryengritjet q'u bënë, prej korriku janë zënë; se zjarrë që ndez korriku, nuk' e shuan dot armiku; se dielli është i ngrohtë, ndez gjakun në gjithë botë. Gjaku i trimit vërtetë për liri ndizetë vetë, gjaku yt, o shqipëtar, s'të ndizet as në behar! Të ndeztë vap' e korrikut, t'i biesh në kok' armikut!

 

		Ku Kemi Lerë Në ç'vend kemi lerë? Ku na bëjnë nderë? --Në Shqipëri. Po njeriu vetë, cilë do në jetë? --Do vend' e tij. Ku i duket balta m'ë e ëmbël se mjalta? --Në vend të tij. Ku munt të gëzojë dhe me nder të rrojë? --Në Shqipëri. Përse të punojë dhe të lakëmojë? --Për vend' e tij.

 

		Punërat e Perëndisë Zot i math e i vërtetë, çdo pun' e ke bërë vetë; bëre qiejtë dhe denë, bëre yjtë dhe dhenë, bëre diellin' me dritë, bëre nat, e bëre ditë, bëre erënë dhe retë, bëre pemëtë me fletë, bëre hënëzën me yje, bëre fusha, male, pyje, bëre zogjtë, që këndojnë dhe lulet që lulezojnë, bëre dimër' e beharë, bëre kuaj e gomarë, bëre misër edhe grurë, po më shumë bëre gurë. Si bëre kaqë të mira, bëre dhe shumë egërsira: bëre arinë dhe derrë, bëre... po ç'nukë ke bërë? Bëre botënë të tërë, bëre dhe djallë me brirë! Çdo pun' e ke bërë mirë, po një gjë bëre pa mënde dhe prishe punën tënde: Kur bëre derr' dhe arinë, Ç'deshe që bëre Turqinë? Se të mos qenkej kjo farë, bota do të vinte mbarë, dhe do të lulëzonte, Shqipëria do t'gëzonte.

 

		Robëria E dashura mëmëdhe, të dua dhe kshtu si je! Po kur të të shoh të lirë do të të dua më mirë. Qani pyje, fusha, gurë, qani male me deborë! Shqipëria mbet e gjorë dhe nukë sheh dritë kurrë; një mjegull e keq' e shkretë e ka mbuluar përjetë! Një gazep, një errësirë, vetëtit edhe gjëmon! Rrojmë me zemër të ngrirë, nga frika kërkush s'gëzon! Njërzit kurrë s'këndojnë dhe bilbiletë vajtojnë! Qiameti, shkretëtira! Zogu vetë zë folenë, njeriu le memëdhenë, se mbretëron egërsira! Për Shqipëri dëshërojmë se në vend të huaj rrojmë. Robërinë si duron, o moj Shqipëri e mjerë? Shpëtove vende të tjerë, vetë nën zgjedhë rron! Shqipëtarë bëni benë të lëftoni për atdhenë. E dashura mëmëdhe, të dua dhe kështu si je! Po kur të të shoh të lirë, do të të dua më mirë

 

		Shqipëtar Shqipërin' e mori turku, i vu zjarr! Shqipëtar, mos rri, po duku, shqipëtar! Mjaft punove për të tjerë, o fatkeq! Kujto vendin tek ke lerë dhe tek heq. Të ka bërë perëndia luftëtar, si s'të lodhi robëria, shqipëtar! Erdhi dita të ngresh kokë, të kërkosh lirinë, bashkë me shokë të lëftosh! Mos bëni si keni bërë gjer më dje, por të lëftoni të tërë për Atdhè. Pesëqind vjet kemi rruar me pahir, Lidhurë me këmn' e duar me zinxhir!... Myslyman' e të krishterë jemi keq! Të ngrihemi që të tërë, djem e pleq! Të ngrihemi të dëftojmë trimëri; ja të vdesim ja të rrojmë për liri! O moj Shqipëriz' e dashur, memëdhè, Të shoh me buzë të plasur, si më sheh. U shkretove anembanë, Shqipëri, se shqiptarët s'kanë dashuri. Gjithë djemtë që ke qarë dhe mban zi, për Morenë janë vrarë, për Turqi! Zhvish rrobat e robërisë, memëdhè, vish armët e trimërisë se ke ne!

 

		Sulltani Jam sulltan, mbret i vërtetë, shok të tjerë s'kam në jetë; gjakëtor e zemërderr, nga frika më bëjnë nder! Dola nga fund' i Azisë si rrebesh' i perëndisë: Vrava, preva e shkretova, botën me gjak e mbulova!') Kur zotova Anadollë, erdha mora dhe Stambollë, njerëzit i shkova në thikë, dhe, kush mbeti, rron me frikë!... Jam i keq si egërsirë, të urtët janë të mirë, dua të quhem i marrë, po puna të vejë barë. Thera grekër e bullgarë, thera ermenët e mjerë, thera sa munda të tjerë! Egërsirë si ariu, me fytyrë si njeriu, me dërgoi perëndia, që të vuaj' njerëzia! Evropa që më shikon, të më bëjë gjë s'guxon, se ka mejtime të tjera... Prisha, vrava, preva, hera! Bëra.. po ç'nukë kam bërë? Prisha botënë të tërë! Mysliman' e të krishterë Kam dërguar n'atë jetë, me tepër se ç'vdiqnë vetë! Jam i zoti, rroj me pallë, s'dua të shoh njerëz të gjallë! Nat' e ditë gjak kërkoj, pa pirë gjak s'munt të rroj! Dhe tani q'u bëshë plak, nukë munt të fryhem gjak! Ata që kam nënë zgjedhë, të mundijë tok t'i mbledhë, me dorë time t'i vrasë, të pijë gjakn' e rajasë! Pse s'u bë nga perëndia me një kokë njerëzia, që ta presë menjëherë, të mos mbeteshin të tjerë! Të mbetej dheu i shkretë, se doje të rroje vete: me egërsira të rrojë, pa frikë të mbretëroje, se më duan e i dua, jemi një gjak e një sua! S'lash njeri pa të keq! Gra e burra, djem e pleq, dridhenë kur më kujtojnë: mëmatë më mallëkojnë, më mallëkojnë të vetë edhe qajnë dit' e natë! Qajnë! Po kush nukë qa? Qajnë burra, qajnë gra, qajnë maletë për pyje, qajnë fushatë për lule!... Kudo shkela u tha bari, ç'la pushka e dogji zjarri!... Egërsirë si ariu, hëngra dhe mish njeriu! Si kam dashur kam punuar, pse nukë jam i gëzuar? I lig jam, të liga dua, nga kush më vjen frikë mua? Nukë di se ç'kam i ziu, nga frika gjaku më ngriu... Me punëra që kam bërë, më duken armiq të tërë, mysliman' e të krishterë; sa dhe trimat shqipëtarë zun' e më punojnë varre! Humba Morën' e Vllahinë, Bullgarinë me Serbinë. Bosnjenë me Mal' e Zi, Gjiritnë me Thesali. Keshë kombn' e Shqipërisë, direk i gjithë Turqisë; pse s'më priti sa të vdesë pa të më dil i pabesë! Me Shqipëri të lëftonem, kam frikë mos turpëronem; kam frikë nga Skënderbeu mos dalë prapë nga dheu!... Se ç'mendoj, a ç'jam i marri! S'më bën dot gjë shqipëtari dhe sa të jem vet' i gjallë, nga zgjedha s'ka për të dalë. Pas meje në këtë jetë, guri mbi gurë mos mbetë!

 

		Baba Tomori Baba-Tomor, kish' e Shqipërisë, mal i lartë, fron i perëndisë, tek ti vinin njerëzit që moti për të msuar se ç'urdhëron zoti... Tek të lutem dhe u duk' e qarë të msoj q'thot dhe për shqipëtarë. Kanë qenë trima të lëvduar dhe në luftë s'janë turpëruar, qenë trima dhé mëmëdhetarë, besa, feja s'i kishnë dhe ndarë, Shkonin jetën me pushkë në dorë, Donin shqipen, s'qenë tradhëtorë, lulëzonte gjithë Shqipëria, s'e s'kish shkelur si sot robëria, gra e burra donin Shqipërinë, djem e çupa këndonin Lirinë. Sot qysh gjendet komb' i Shqipërisë! I përmbysur nga zgjedh' e Turqisë, shqipëtarët, si dhe bagëtia, zbathur, zhveshur vdesën nga uria! Shqipëtarët? Sot s'ka shqipëtarë, turku, greku na kanë përndarë! Prifti, hoxha, kisha dhe xhamia, Na gënjejnë... U prish Shqipëria... Mal i lartë, me krye në diell, fron i zotit q'është mbret në qiell, Baba Tomorr, o mal' i uruar, ç'kanë ngjarë, gjithë ç'kanë shkuar, i di vetë, s'duhet të t'i themi; C'do të ngjajnë, të lutem rrëfemi, Sot e tutje, ç'thotë perëndia? Do të heqë shumë Shqipëria? çfaj ka bërë, ç'gjynahe paguan? Nga Turqia të tërë shpëtuan: Greku, serbi, vllahu, bullgari, nënë zgjedhë mbeti shqipëtari çthotë zoti për kombinë tonë, do ta lerë penë sulltan qenë? Na shkretoi, na preu, na griu, na ç'nderoi dhe gjaknë na piu, na mundoi, shpirtin na nxori!! Fshiu lotët dhe më tha Tomori: 0 shqipëtarët e gjorë, Ndëgjoni Baba-Tomorë: Kombi tuaj s'vete mbarë se besët u kanë ndarë. Besa e bashkon njérinë: Ju pse e ndani perëndinë? Si ungjilli dhe kurani: nukë na dihetë fundi; me qiejtë mos u mbani se nukë mbahen gjikundi. Të krishter' e myslimanë gjithë një perëndi kanë; ini një gjak, mor të ngerë, se ndë një vend kini lerë. Ini gjithë shqipëtarë, s'ini grekër a tartarë, hiqni dorë nga rreziku, shihi se ç'punon armiku i pabesi dhe i ligu. Mblidhuni të bëni benë, të kujtoni Skënderbenë, të duani Memëdhenë, të mos e lini të shkretë... Ngrihi ta shpëtoni vetë, se u ndin zot' i vërtetë, mos e peshoni Turqinë, mos e besoni Morenë të duani perëndinë; të duani Memëdhenë Erdhi dita të lëftojmë për lirin' e Shqipërisë; ja të vdesim, ja të rrojmë si burrat' e trimërisë.

 

		Trim i Shqipërisë Kush ka qenë trim një herë? Aleksandr' i Math i vjerë, Pirrua me shokë të tjerë në Shqipëri kanë lerë, Po nga të gjithë m'i zoti, - Skënderbeu Kastrioti. 0 mbret i dashur, ku je? Ku je, more Skënderbe? Si duron ti nënë dhè? Nukë të vjen keq për ne? Që ditdnë, që 'na le, vendi yn' u bë rajë')... Të lutemi dit' e natë, n'atë jetë ku ke vatë, dërgona shpresë e uratë të mos rrojëmë si gratë... Të ngrihemi të lëftojmë, Turqit ti dëbojmë, Shqipërinë ta shpëtojmë Dhe lir' e me nder të rrojmë.

 

		Varfëria dhe Liria Jam i varfër, po i lirë, ndaj më pëlqen varfëria; kush do të rrojë më mirë, s'urdhëron dot veten e tia. Mbreti, sikur të më thotë: "Hajde në pallat me mua, të gëzosh dhe ti në botë, do t'i them: "Zot, nukë dua; për të ngrën' e për të pirë nukë mund të shes lirinë; i varfëri rron më mirë s'ai që do madhërinë. S'më duhet ergjëndi mua, dua lirinë dhe nderë, dua të bëj si të dua, jo si të duan të tjerë. Kush mund e bën si do vetë, bën si thotë Perëndia, nukë ka në këtë jetë gjë m'e vyer se liria.

 

		Naim Frashëri Vdiq Naimi, vdiq Naimi, moj e mjera Shqipëri! Mendjelarti, zemërtrimi, vjershëtori si ai! Vdiq Naimi, po vajtoni shqipëtarka, shqipëtarë! Naimnë kur ta kujtoni, mos pushoni duke qarë! .................................. Vdiq Naimi, gjithë thonë, qani turq, qani kaurë! Bilbil' i gjuhësë tonë s'do të dëgjohet më kurrë! Vdiq Naimi, që këndoi trimërinë, Skënderbenë, vdiq Naimi, që lëvdoi dhe nderoi memëdhenë! Vdiq Naimi, po ç'të gjeti, o moj Shqipëri e mjerë! Vdiq Naimi, po kush mbeti? Si Naimi s'ka të tjerë. Vdiq Naimi! Vdekj' e shkretë, pse more të tillë burrë? I ndritë shpirti për jetë, mos i vdektë nami kurrë!

 

		Atdheu dhe Dashuria Vitua një pun' e madhe, e bukur si sorkadhe, nga gjithë shoqet shquan dhe gjithë trimat e duan. Për të tillë bukuri kush nukë ka dashuri? Një ditë që vij në krua, duke ecurë mbi thua, poqi një turk, trim të marrë tjetër herë s'e kish parë. Rrobatë që kish, i ndrinin dhe armët i vetëtinin! Kur shtiu syt' e e pa: "Vito, të dua! i tha. Vito, do të të marr grua!" Vitua u turpërua, po më shum' u hidhërua dhe iu përgjegj: "S'je për mua, se u'një tjetërë dua, jemi një bes' e një sua; po merre fjalënë prapë dhe shko këtej me vrapë!" - Kush është më trim se mua, që do të të marrë grua? - Ai që jam vluarë (fejuar) dhe për të martuarë; është trim' sa s'gjendetë, i mirë sa s'bënetë; ish vet' i tretë vëlla, kush ka qenë si ata? Trima sa s'i zinte plumbi, njeri vdiq, i dyti humbi. Jorgjin e la perëndia shpresë për mëmën e tia; është i vetëm e jetim, i dashur' i shpirtit tim, dhe nga të tërë më trim, përdor pallën e hanxharë, është i zoti të më marrë! Ndaj, të lutem, mos më nga, të mos biesh në hatà, se shejtani punë s'ka!" Turku me të tilla fjalë, qiti të shkretënë pallë, nga inati u verdhua dhe thirri posi dragua: "N'është m'i zoti nga unë, le të më dalë këtunë, në më muntë, besa-besë. Burri yt po le të jetë, n'ë dërgofsha n'atë jetë, dije, do të të marr vetë!" Vitua shum'u frikua, lot i vininë si krua, dhe më shtëpi, duke qarë, rrëfeu q'i kishte ngjarë. Po Jorgji, kur e dëgjoi, veshi armëtë dhe shkoi, u ngjit malitë përpjetë ashtu si ngjitenë retë, dhe me zë të madh si shkëmbi po thërret, sa tundet vendi: "Kush ësht' ai q'u lëvdua, qe do të mundet me mua?" Me zë të math, si gjëmimi, iu përgjegj ahere trimi.") "Une jam ai që shtie dhe plumbi dëm nuk bie. U' jam ai që kam vrarë bejlerë dhe pashallarë, dhe kaurë, mijë vetë, kam dërguar n'atë jetë! Dhe do të trembem tani nga një fusharak si ti? Tani do ta shoç dhe vetë kush është trim i vërtetë... Këto thosh turku dhe vinte, po dhe Jorgua e printe; hodhi armëtë përdhezë dhe zuri të sgjeshë brezë, që kish qepur Vitua vetë, Si fustan e fermeletë. Kur e kujtoi, u shemb, mos pandehni se u tremb, bëri kryqn' e fshiu lotë: "Jam azer!" hidhet e thotë, edhe me dorë një thikë ju vërsul turkut pa frikë. Trimi rrëmbeu hanxharë dhe po hidhej si i marrë, Fryjti era, nga rrëmbimi lëshon flokatenë trimi, Atje ku qe afëruar, me gjoks hapet leshëtuar, ju duk, në grykë të tij, varturë një hajmali. Jorgji, kur pa hajmalinë, sytë përmbi të i ngrinë. Dale, tha, ashtu më rruash, pa lëftojme kur të duash, po, në beson perëndinë, kush ta fali hajmalinë? - Nënia në foshnjëri ma vari për mbarësi, po ç'të duhet kjo punë? - Një të tillë kam dhe unë! Shiko! Nëna ma ka falë dhe mua, kur jesha djalë! Të dy trimat hapnë gjitë dhe shikonin hajmalitë qepur me pe të florinjtë, si njëra, si tjetëra, të dya të vjetëra; përbrenda, pshelur' me kartë, (mbështjellë) gjetën nga një kryq të artë! Mbetën të mahniturë dhe si të goditurë! të tillë punë, kur panë, u pushtuan dhe ranë, Dhe të dy një fjalë thanë: "Të kam vëlla, mor i mjerë, nga një bark paskemi lerë! Jemi një fis e n'jë farë, jemi të dy shqipëtarë, po besa na paska ndarë, Sa na bëri për të vrarë! Sot që dimë vetëhenë, duhet të bëjmë benë të duam mëmëdhenë. Tani të marrëmë male, të lëftojmë për lirinë, te mos kthehemi të gjallë pa shpëtuar Shqipërinë! Tani Viton ta harrojmë, me Turqinë të lëftojmë, ta dërgojmë nga ka ardhë, të shomë ditë të bardhë."

 

		Mëmëdheu Mëmëdhe quhetë toka ku më ka rënurë koka, ku më ka dashur mëm' e atë, ku më njeh dhe gur' i thatë, ku kam pasurë shtëpinë, ku kam njohur perëndinë, stërgjyshët ku kanë qenë dhe varret që kanë vënë, ku jam rritur me thërrime, ku kam folur gjuhën time, ku kam fis e ku kam farë, ku kam qeshur ku kam qarë, ku rroj me gaz e me shpresë, ku kam dëshirë të vdesë.

 

		Dashuria A Do të lëvdoj dashurinë barabar me perëndinë, se dashuri e vërtetë, na mban të gjallë në jetë. B S'e kam parë perëndinë, shoh ngaherë dashunnë; dashuria mbretëron, se njeriu pa të s'rron. Cinë të besoj taninë, perëndin' a dashurinë? Perëndi në këte jetë është dashuria vetë. C Kur jeshmë të vegjël, si moll' e pabërë, putheshim ngaherë, ditënë të tërë; vij e të kërkojë, vij e të thërresë, losnim të dy bashkë, rronim me një shpresë. Mba mend sa të desha, mba mend sa më deshe? Mba mend si më thoshe e vogël kur jeshe? Tani që jam burrë, tani q'u madhove, dashurin' e parë pse vall' e harrove? Tani q'u poq molla, e hanë të tjerë, mikn' e djalërisë s'e qas as në derë! Po, si dallëndyshja vete në vend tjetër dhe kthehctf.' prapë në fole të vjetër, Ashtu zëmra jote mundet të kujtojë mikn' e djaleris dhe prapë ta dojë. D Digjem, përvëlohem se të dua shumë, ditënë mendohem, natën rri pa gjume Lulete të dilnin, mike, sa të dua, këtu do të vinin të qajnë me mua. Zogjtë të dëgjonin, do t'më rrinin prane dhe do të këndonin, të harroj sevdanë. Asnjeri ne jetë plagën s'ma shëron, përveç mikja vetë, qe vjen e lëndon! E Bukuria jote, leshërat e tua posi pëndë korbi, të gjata mbi thua, ballëtë si diell, faqetë si mollë, qafa jot' e gjatë, mesi yt i hollë, sisëtë si shegë, dhëmbët si thëlpënjë, buzët si burbuqe, sytë si gështënjë, dora si dëborë, fjala jote mjaltë, kurmi yt i derdhur, shtati yt i naltë; gjithë më kënaqin, të tëra t'i dua, po zëmëra jote u bë gur për mua! F E mban mënd, moj Marë, dashurin' e parë? Njeri nuk e gjegji, se jeshmë te vegji. Unë pa ty s'rrojë, vij' e të kërkojë; tl pa mua s'rroje, vij' e me kërkoje. Në lule me erë putheshim ngahere, dhe si burr' e grua losnim nënë ftua. Një ditë, të dyza losnim mbylla-syza: U fshyem pa dukur në ferra, në gurë, u fshehm' kaqë bukur, Sa s'ugjendm'dot kurrë... G 0 moj lulja manushaqe, ndëgjo dashurinë ç'thotë: Të lozëm faqe për faqe, Të na përzienë lotë. I Pika-pika bie shiu dhe dëbora flokë-flokë, vetëtin e fryn veriu, breshëri kërcet mi tokë! Le të fryjë er' e ftohtë, s'ka ç'më bën dimëri mua: Dashuria më mban ngrohtë, se pushtoj atë që dua. Kur fryn era me tallas, kur bie dëbor' e shi, sa flë njeriu me gas, kur ka mikenë në gji!

 

		Dëshirë I Kush lë mikenë që ka edhe ndahetë me shokë për të fituar para, nuk i ka mëntë në kokë. Ikëni, more të mjerë, ikni deti tek t'u nxjerrë, se për mua dashuria, ara, vështi dhe shtëpia më bëjnë të rroj me gas, se s'dua të lë gjë pas. S'dua të iki si përpara, dua të rroj nëpër ara, mikja pranë të më ketë, të punoj aratë vetë. Fatmirosh, mot e nga mot grur' e misër të kem plot, të kem raki, të kem verë të ëmbëlë si sheqerë. Të vete me bagëti, me qe, me dhen e me dhi, dhe t'i shpie rrëzë malit, të hanë majën e barit; dhe kur të pjellë një dhi do t'i vë kecnë në gji. Nuk iki nga Shqipëria si punojn' ata që s'dinë, mos e dhëntë perëndia, të ndahem me dashurinë, sa të mund të rroj më pak, po këtu të bëhem plak. Dhe në vuaj, le të vuaj, të mos vdes në vënd të huaj! Të shoh mëmën._ e babanë, të kem dhe motratë pranë, dhe kur të vdes, të më qajnë pas zakoneve që kanë: Të më marrënë në duar, të qajnë me lesh lëshuar, dhe mikia, kur të vijë, ta qaj' e të ulërijë. II Ku janë vaftet e parë, stërgjyshët sa mirë qenë shkonin jetënë pa ndarë edhe dojnin mëmëdhenë. S'kish pampor e s'kish gjemi, nukë vinin të fitonin, atdhenë s'c lij njeri, po punonin edhe shkonin. Kau nukë kishte zgjedhë, as fre për kalin e fortë, dhe si s'kish njeii të vjedhë, shtëpitë qenë pa portë. Aratë s'kishnë sinuar, s'kish të pasur e të varfër, dheu qe i Julëzuar, kafsh' e njerz rronin të afër. Nukë kishte njerz të liq, se Jufta s'kishte dhe daJë gjithë bota qenë miq, qenë vëllezër në baIJë. Po tani, zot' i vërtetë, njeriu ngjan me arinë! Nukë hiqetë kjo jetë, se njeriu ha njennë' sot s'mbretëron dashuria, nukë kemi dashuri, s'na mbeti as trimëria, sot rrojmë në robëri. III Sot e tutje në shtëpi mikia të mbretërojë, cilido nga miqt' e mi për zonjë duhet ta njojë. Kur të vete nëpër ara, kur të korr e kur të mbjell, të kem mikenë përpara, kur të shij e kur të vjel Dhe në stan kur të më shotë, me qe, me dhën e me dhi mikia t'i numërojë se mos m'i vjedhë njeri, të më zbukurojë stanë, të bëjë djathë të butë, t'u hedhë qënet të hanë, të na ruajn' nga hajdutë. Edhe nata kur të vijë të marr mikpnë në gji... Dhe hënëza të na ndrijë dhe të na kenë zili. IV 0 shokë, ç'u prish dynjaja si për burra dhe për gra, tani shitetë sevdaja, mjer' ai që s'ka para. I pasur, të palltë varri, ti që bleve dashurinë dhe nuk e le si në pari, të martë djalli shpirtinë! Ndëgjoni, more të ri, ndëgjoni dhe ju të ra: duani atë që di, jo atë që ka para. Duani dhe vjershëtorë barabar me perëndinë, se rri me lule në dorë edhe këndon dashurinë. Ata që janë lëvduar, me këngë nga vjershëtori, janë burra të ndëgjuar dhe rrojënë sa Tomori 0 ju të ra e të ri, u lutem të më këndoni, që të kini dashuri, kur të vdes të më kujtoni.

 

		Kopshti i Dashurisë 0 pëllumb' i shkruar, do t'të marr në duar dhe duke kënduar gjetkë do t'të shpie: Në një vend t'uruar dhe të lulëzuar, në uj'të kulluar edhe nën hie; Afër tek një lumë ku ka lule shumë, të biem në gjumë, hena të na ndrijë; Yjtë të shikojnë, zogjtë të këndojnë edhe të na zgjojnë dita kur të vijë. Pa ngrën' e pa pirë s'mbetemi, moj mirë, se u'ndaj të gdhirë dërgoj e na sjellin: Qumështë të dhirë dhe djathë të mirë pa uj' e pa hirrë, dhe rrush kur të vjehn; Ngjalë nga Janina, mjaltë nga Kanina, verë nga Voshtina ujë nga Sopoti; Mollë nga Horia, mish nga dhënt' e mia, desh nga Labëria, na e faltë zoti'

 

		Kurbeti Mitrua, kur u martua ndënji një muaj me grua! Erdhi dita për të ndarë dhe u ndanë duke qarë! Gruaja qënkej me barrë dhe kur polli, bëri djalë. Po Mitrua ku ish vallë? Motëmot që qe larguar, një kartë s'i kish dërguar! Ku t'i shkruaj mëm' e mjerë për djalënë që kish lerë? Tri vjet, katër, dhjetë shkuan! Mitrua harroi gruan! E varfëra se ç'pësoi, të ritë vetëm e shkoi. Ç'e deshi të tillë burrë, që s'e pati pranë kurrë! Gjith' bota ven' e vinë, Mitrua harroi shtëpinë, nuk e di që ka dhe djalë! Rron a ka vdekur vallë? Këto thosh grua e mjerë, po burrit i mbajti nderë. E zeza grua se ç'hoqi! Humbi shpresën tek i shoqi: kur pa ngrën' e kur pa pirë, punoi e rriti të birë. Kurbeti, shokë, kurbeti, kush vate e nukë mbeti? Mitrua zuri Misirë, po puna s'i vinte mirë. Qysh të vejë puna mbarë për të zeztë shqipëtarë? Shkretojënë mëmëdhenë, tek perndon dielli venë! Ku vini, more të mjerë, se sot s'ësht' si njëherë, - qysh vini në vend të huaj, kur s'dini as gjuhnë tuaj? Lum kush rron në vend të tij me qe, me dhën e me dhi. Mos u ndani nga shtëpia, të mos mpshojë perëndia, se perëndia, kur mpshon, gjynaqarët i mundon. Puna nukë ka të sharë, po punoi vetë n'arë, zini çapën e hostenë dhe parmëndën që çan dhenë. Nga fëmia mos u ndani, po punoni që të hani; Grurëtë që bëni vetë, u harrin për këtë jetë. Me zakonetë që kini, kurbenë duhet ta lini, të nderçim jini, të zotë, po nderi sot s'ka të shkuar, e drejta në këtë botë është fare shtrëmbëruar... Në kurbet venë të tjerë, ata që s'duanë nderë, se zakonet u ndërruan; burri që fiton, shet gruan, burratë rrojnë nga gra!... Po për Mitro shqipëtarë këto zakone të ra nuk i dukeshin mbarë. Ndaj hoqi e voi shumë, kur pa buk' e kur pa gjumë, rrahu Misirë të tërë, nukë la punë pa bërë, gjithë jetën nën' urdhër, qeseja si kokë hudhër, E shoqja e kish qarë, njëzet vjet që s'e kish parë! Dhe në mos e paftë kurrë, djali u rrit, u bë burrë, mëmën do ta mbajë mirë me të ngrën' e me të pirë. Pas njëzet vjet, nga kursimi, Mitros iu shtua fitimi, solli ndër mënd Shqipërinë gruan e tij dhe shtëpinë; psherëtiti zëmër' e tij dhe qau si çilimi; Dhe te nesërmet, ndaj të gdhirë, Mitrua e la Misirë. Ta kish ditur, kur ish ndarë që la gruan me barrë, mbase kish ikur më parë. Shtatë dit' e shtatë net bëri Mitrua në det; mbaroi udhën e gjatë dhe vate në fshat me natë. Ne shtëpi u afërua, Ndënji pak e u mendua, dhe me vete të tij thosh: "Në gjeça shtëpinë bosh? Në mos e gjeça të gjallë Gruanë!" Me këto fjalë Shikon shtëpinë me dritë edhe vate në fëngjitë të shojë kush është brënda, t'i përgjojë ja ka ënda. Djali kuvëndon me mëmë; "Pse qan, i thosh, kur ke mua? Ç'kanë shkuarë t'i lëmë dhe duajmë si të dua. - Të dua, thosh mëm' e mjerë, me shpresë tënde kam rruar, nga ti harrova qederë, dhe gjith'ato që kam vuar, dhe sot rroj me shpresë tënde" Kur gjegji këto kuvënde, Mitrua ngriu në fëngjitë. Fatziu, ç'vuri nër mënde! Vuri syn' e pa në dritë, pa një trim të ri me gruan! Mëndja ju turbullua! Mitrua kujton Misirë, sheh vetëhenë me brirë!?... 0 Mitro, mendoju mirë, mëma përkëdhel të birë, nukë të ka turpëruar, se me nder të madh ka rruar! Ç'mendohesh, more fatzi! Hyrë brënda në shtëpi dhe merr djalënë në gji. "0bobo! sytë ç'më panë! Tha Mitrua si i marrë. Pashë gruan me jaranë, po tani do t'ju bëj varrë! Do t'u bie me kobure, t'i lëshoj në shesh shondure. Mua të më vënë brirë!" Tha, dhe goditi te birë! Mëmë e zezë ulëriti, pushtoi djalën dhe briti, po Mitrua nuk priti, pushka krisi dhe një herë, ra përmbys dhe mëm' e mjerë!

 

		Vaje I Që ditën që vdiqe, që kur s'të kam parë, lotet që kam derdhur s'më janë dhe tharë! Shumë vjet u bënë, sot u mbushën dhjetë, që kur më ke lënë dhe s'të shoh në jetë! Në ç'kopshte me lule ke qëndruar vallë? S'të vjen keq për mua? S'te vjen mall për djalë? 0 ëngjëll i bukur, mos mëno në botë, kthehu të të shomë, të na mbeten lotë. S'rrojmë dot pa tynë, ti si rron pa neve? Motemot që rrojtëm bashkë, s'më urreve. Atje. tek rri janë qipariz' e varre. .. Kthehu të të shomë, mos na le për fare! Mos na le të gjorë, me zemër të ngrirë, kthehu të gëzohesh kur të shoç tët birë; E ke lenë foshnje, tani u bë burrë, s'arrite ta rritje, s'të ka parë kurrë! Për ty shumë herë çoç do të më thotë. po s'mund t'i përgjigjem, se më mbytin lotë: Kthej kokën mënjanë dhe vështroj përpjetë, duke psherëtitur te zot' i vërtetë. 0 zot i vërtetë, s't'erdhi keq për djalë, kur i more mëmën dhe më le të gjallë? Të më keshe marrë, do të qe më mirë dhe të rronte mëma, të rriste të birë. Me se rrojnë foshnjat? Ç'i rrit çilimitë? Dashuria e mëmës dhe përkëdhelitë. 0 zot, të jam falë, mos më le të mjerë, dërgom' Evgjeninë ta shoh dhe një herë! "Pse s'kuvëndon mirë, more punëbardhë, cili vdiq njëherë dhe prapë ka ardhë? Gjith' humbasën gruan, mëmën e babanë, po ata që mbetën si ti nukë qanë: të vdekurin lotët s'e bien në jetë, po lutu dhe falu të rriç djalën vetë. Doje drit, o qiell, more dritën time dhe më mbushe jetën plot me hidhërime! Tani rroj pa shpresë, ndaj s'dua të rroj, se dhe perendine tani s'e besoj! II Diten e vitit të parë U be qiameti i math: nga dëbora që ka rarë faqez e dheut u zbarth. Cingërim' errësirë, jashtë veriu pëllet, bie bor' e breshërirë dheu duketë, si. det! Është natë, nat' e zisë, Vetëtit edhe gjëmon, një ëngjëll i perëndisë dergjet sëmur' e rënkon! Ka tri dit' që po mundohet dhe me vdekjen qërton, po vdekja s'do të mërgonet se shpirtin e saj kërkon! Perëndi, lëmë të gjallë, po lutetë mëm' e mjerë, të mund të rrit këtë djalë, s'ka një javë që ka lerë. Kush do ta marrë ta rrisë? Jetim qysh do të rrojë? Kush do t'i japë të pijë, si unë kush do ta dojë? Kush do ta dojë Stefanë? Më ndje, o zot i vërtetë. se Stefani ka babanë dhe do ta rritijë vetë.

 

		Zolejka Nga gjithë vëndet, Misiri, ka qen' e është m'i miri: gjithmonë jeshil bari; s'ka të sosurë behari. .. Pem' e lule gjithë moti, e ka bekuarë zoti. Piramidhetë me diell, kanë kokënë në qiell. Buçit Nili nat' e ditë, bie ujë të floritë. .. vadit fushënë të tëre nukë ka vënd të mos zërë, Ujiten dhe hurmadhjetë dhe venë, venë përpjetë. Veriu s'reshtet kurrë, kur zë e lot me pëlhurë, mbanë Nilit punëmbarë ka qenë Tani; më parë, ka qënë kryeqyteti se këtu kish fronë mbreti. Tani ka qenë një herë qytet i madh e i gjerë; në mes të këtij qyteti ka qenë pallat i mbretit, se në këtë qytet rroi Apofi, kur mbretëroi. Pranë mbretit, nga veriu, rrinte zoti Petefriu, i nderuar në Misir, se mbreti e kish vezir. Mendjemadh e zemërmirë kishte në dorë Misirë: Petefriu mbretëronte se Apofi shum' e donte; Apofi me Petefrinë bashkë rrinë, han' e pinë. .. Petefriu u martua mori Zolejkën për grua. Moj Zolejkë, nga ke dalë që ke diellin në ballë? Zolejkë, kush të ka bërë që manitenë të tërë? Të ka bërë zoti vetë, nukë ke shoqe në jetë! Kush pa bukurinë tënde dhe nuk lojti nga mëntë? Kur do Zolejka të dalë me karrocë ja me kalë, vetëm a me Petefrinë, ysmeqarkat pas i vinë. Kur del Zolejka merr erë dalin dhe shumë të tjerë, nukë rri njeri pa dalë, kush ta shojë më në ballë! Zolejka rri e mentuar dhe vë kokënë në duar. .. ysmeqarkatë s'guxojnë të lozin e të këndojnë. Ç'ka Zolejka që s'gëzon? zonjë si ajo kush rron? Kush ka të tilla të mira? Kush ka gjëra të pavdira? Kush ka burrë më të mirë? Burr' i saj urdhron Misirë'. . . Dashuri moj dashuri! S'peshon ergjënt e flori'. . . Sa para bën madhëria? Nukë blihet dashuria. Duro, Petefri, duro! Zolejka nukë të do'. . . Apofi, mbret' i Misirit i tha një ditë vezirit: për gjah sivjet s'kemi vatë, po të vemi këtë natë, se ditën bën shumë vapë; në mëngjes kthehemi prapë, Mbreti këtë fjalë foli, Petefriu jashtë doli ysmeçin e tij kërkoi te Zolejka e dërgoi t'i thotë të mos e presë. Në pezul të penxheresë rrij Zolejka, si ngaherë, kur pa Josifnë më derë. Nukë qe njëzet vjeç djalë. mustaqja s'i kish dhe dalë, ish i bukurë si çupë. dhe për të pirë në kupë. Arapinka të këndonin, Zoiejkën e përgëzonin. - Zonjë, më dërgoi zoti Petefriu fuqiploti, këtë natë mos e pritni vetëm të hani, të pini: për gjah sonte do të venë që të dy bashkë me mbrenë. - Këto tha djali dhe priti, po Zolejka psherëtiti, - Pse mban kokënë mënjanë? Qasu të rrish këtu pranë, dhe Petefriu me mbrenë ku të duan le të venë. Ti të rrish sonte me mua, Josif, die që të dua! Të dua, të dua shumë dhe gdhij natënë pa gjumë... Që ditënë që të pashë, zemërnë time ta dhashë. Dale të të puth një herë! Këtë natë mos më lerë vetëmë me ysmeqarë, Josif, bëhu djal' i mbarë!... Eja të rrish këtu pranë, kuvendojmë për babanë, për mëmën që të ka bërë dhe për njerzt' e tu të tërë. Pse ke lënë mëmëdhenë? Kush të shiti, ku të gjenë? Pse erdhe zure Misirë? - Jeshë, foshnjë, s'mba mënt mirë. .. Po vëllezrit që kam pasur si vëlla s'më kanë dashur, dhe më shitnë për të holla!. .. - Faqja jote posi molla, goja jote si qershia, s'të çmonetë bukuria!... Të dua, Josif, të dua' Sonte do të rrish me mua; do të ham' e do të pimë, të dy vetëm do të rrimë!. .. Se është jona kjo natë, zoti e bëftë të gjatë! zoq e bilbilë, këndoni, kur të gdhiet të na zgjoni... Mos ki turp, mos u bën djalë. - Zonjë, zonjë, të jam falë! Jam rob' i zotrisë suaj; këto fjalë mos m'i thuaj!... Jetim i shkretë, fatziu, më ka Merë Petefriu, si baba më është sjellë, më ka rriturë si pjellë, më ka mbajturë me shpresë, s'guxoj t'i da! i pabesë'... - Nga burri im mos ki frikë: mbaj me vete këtë thikë, prapa derësë të fshihesh dhe kur të vijë, t'i biesh!... Vraje Petefrinë vetë! Pastaj të më kesh për jetë. .. 0 Josif, mos u largo! Josif, Zolejka të do' Rri me mua këtë natë.. . Nukë jam si gjithë gratë: Gjithë trimatë më duan, mbreti për mua le gruan, po si ty s'dua të tjerë. lemë të te puth një herë! - Edhe e puthi sa deshi. Josifi u ngre nga sheshi i mjeri kërkon të dalë. . . Zolejka ju ngjit si ngjalë, U zëmërua sa qau' Dhe zu Josifnë nga krau! Ky e shtyti me të fortë dhe dolli jashte më portë. Zolejka mbet turpëruar me sakon e tij në duar: (Josifi, që ta lëshojë, Qiti sakon të shpëtojë.) Dita s'qe dhe gdhirë mirë, Zolejka si egërsirë nga inati. që kish marrë priti burrën duke qarë! Ç'ke që qan, o shpirt, i thotë dhe vate t'i fshijë lotë, po Zolejka qa më shumë. - Ku më le vetëm, o lumë? Ike më le me të tjerë. .. Josifi më prishi nderë, Erdhi natën të më zërë Dhe ra me mua të flërë! Do të më kish turpëruar sikur të mos jeshë zgjuar! Të mos keshë këtë thikë. . . kur e pa, i erdhi frikë dhe hapi derën e shkoi po sakon këtu harroi! Kur dëgjoi Petefriu gjithë këto fjalë, .ngriu; kur pa dhe sakon e tia, i erdhi rrotull shtëpia: Zolejkën të turpërojë Josifi?. .. Tani të shojë. .. Dhe urdhëroi ta zënë, brënda në bodrum ta venë!

 

		Baba Musa Lakuriq - Vanë mënt' e mia, vanë, një mejtim më prishi trutë, Glithë profetët pse janë ja arapë, ja çi£utë? Pse s'ka profetë të tjerë? Këtë s'e kuptoj dot... Gjërat q'u bënë një herë pse nuk' bëhen dhe sot? Gjëra që s'i kuptoj. - Mos u habitni me mua: në duhet që t'i besoj, do t'i besoj, dua s'dua. do të besoj shën, Mërinë, këtë grua të bekuar, e cila polli Mesinë me frymën e. shënjtëruar; Do të besoj, or të mjerë, Krishtin që nuk e kam parë, që shpëtoi njerëz të tjerë; dhe la të tjerë të varë. Do të besoj, kur më thonë: Krishti vdiq (gjë e vërtetë), dhe që të mos zemërohi, besoj q'u ngjall prapë vetë! Si gjithë besoj dhe unë sa shënjtorë kanë qënë, po besoj dhe tjatër punë, besoj mëndja na ka lënë! S'ka si Mesopotamia, përveç, thonë, Shqipëria, vënd' i bukur dhe i mbarë, që nxjerr burra luftëtarë; ato fusha, ato male ku dhëntë kërcejnë valle, atje ujët të ftohtë, atje bilibli ia thotë, atje leu trimëria, atje mbretëron liria, atje do të dalin trima të flakët si vetëtima, për atdhe, do të lëftojnë, për jetë do ta nderojnë, Po ç'ndëgjoj? Ç'më shonë sytë? Njerëz të egër, njerëz të ndytë! i vinë rrotull paprerë... Hapi syt', o komb' i mjerë, se armiqtë që ke pranë, për të zotuar të kanë! Dhe tek fryn' er' e lirisë, do të fryj er' e zisë!... Eliezer, jetëgjatë, mos u çudit, paç uratë, me këto fjalë që bëra; jam profet, i di të tëra Ç'do të ngjajnë, ç'kanë ngjarë tek pashë dritën e parë. Në këtë vend të bekuar, të bukur, të lulëzuar, të veç e të kërkosh mirë, të gjeç nuse për tim birë, të zgjedhësh atë që të duash, se ne këtë vend të mbarë, mos harro, ashtu më rruash, kam sua, soj, fis' e farë; me tim vëlla, kur u ndashë, brenda në Kanaan e lashë. Nahari sot s'ësht' i gjallë, po thonë se la një djalë, Vathuil më ngjan, i thonë dhe nderon shtëpinë tonë. Tek ay të veç në ballë, nga unë bëni të falë, dhe në do të gëzojsh mua, kërko çupë nga ky sua, Edhe merre bjere vetë," Eliezer, plak' i gjorë, kur foli këto patriku, u ngre e puthi në dorë, q'at dit' u nis e iku. mori pesëdhjet' devera kurrizdala dhe zverkgjata, mori dhe shumë të tjera të Paçmuara dhurata: unazë, komsa dhe vathë, lidhur me gur' të paçmuar, për devetë mori bathë dhe iku duke gëzuar. Fatmirosh, sytë ç'i panë udhës nuk tregonet, se bukuria që kanë këto vise, nuk çmonet: Brigje, kodra lulëzojnë me gjethe dhe me dafinë, mali, fusha gjelbërojnë, me bar e me trëndelinë. Përroj' të gjat' e të gjerë, me rrëmbim te lumi shkojnë, nëpër pyll të paprerë, ku zogjtë rrin' e këndojnë. Në këtë vënd udhtari nukë nginjet nat' e ditë, se era që del nga bari, gëzon shpirtin, rrit mëlçitë. Eliezeri, plak' i vjetër, betohej për perëndinë, se nukë kish parë tjetër vënd si Mesopotaminë. Ditën çlodhej në stanë dhe hante djathë të butë, natën e gdhinte në hanë se kish frikë nga hajdutë. E vërteta do treguar, ky vënd i mir' e i mbarë, këto vise të bekuar janë mbushur me kusarë, njerëz të liq ka kurdoherë. Udhëtari, pa të metë, në Kanaan u afrua dhe qëndroi me devetë jashtë fshatit, tek një krua. "Ti e di Patrikun plak dhe barrën që mora unë, zot, të lutem nga ky shkak, ndimë, që të mbaroj punë. Ajo çupë që të vijë, të marrë ujë të ftohtë dhe të rrijë të më ndijë, t'u ap të pinë devetë, të flas me mua plaknë, ajo nuse le të jetë për t'im zot, për Isaknë" Eliezer' i bekuar, lutjen s'e kish dhe mbaruar, kur pa një vajzë në krua, me vrap e iu afrua. Dhe që ta shohë më mirë, lipi ujë për të pirë dhe zu që të bëjë fjalë. E reja u kuq në ballë, pastaj me llërë përveshur mbush dorinë duke qeshur, Me uj' akull si dëborë dhe ia ep plakut në dorë, më pastaj merr dhe devetë një nga një i ujit vetë. Eliezeri shikon, fërkon sytë, se s'beson, kjo çupë që ka përpara, kaq' e bukur, kaq' e mbara, e kujt është do ta dijë. - E kujt je ti, moj bijë? Sa gëzohem që të gjeta. - Unë jam, t'u ngjatë jeta, e mbes' e Nahorit ndjerë, në Padan-Aram kam lerë, Vathuil quhet im atë. - Ti si quhesh, paç uratë? - Rebeka, të qofsha falë, im' atë ka dhe një djalë. Po zotrote ç'bën këtunë? - Në këtë fshat kam një punë, rri këtu, se jam i huaj, Në ka vënd në shtëpi tuaj, Ec e thuaj; tek yt atë, Të vij të gdhi këtë natë. - Zot, ç'janë këto kuvënde? Në shtëpi kemi plot vënde për shumë jo, për ty vetë, kemi vënd dhe për devetë, po t'u jap vetë të hanë; vetë të dërgoj babanë, tim vëlla, një djal' i mbarë, të vijë këtu t'u marrë, Këto tha vash' e bekuar dhe me dy dori në duar u largua si thëllëzë, dhe si një sorkadhe mëze U çudit Eliezeri dhe qëndroi si mermeri, s'harriti ta ngjatëjetojë, mbeti me fjalë në gojë. Llabani në krua shkoi, se Rebeka e dërgoi, Një orë nukë kish shkuar, Eliezeri i bekuar brënda në shtëpi kish vatë me Llabanë, pastë uratë; Rebeka mori devetë ne oborr i lidhi vetë. I shkreti Eliezer U prit me një barrë nder. Vathuil për nder të mikut, për shërbëtor' e patrikut, theri dashin më të mirë, bashkë me një qëngj të pirë, dhe Rebeka, pa përtuar, ndënji bëri një lakruar, po dhe Llabani s'përtoi, shumë gjellëra gatoi: mish me qepë, me patate, mish me pras' e me domate, një paça që nuk çmohet një kukurec që s'tregohet, një pilaf si të Sulltanit pruri dhe nga vënd' i stanit një përshesh mbytur në gjalpë orle, djath, kosë, shtalpë. Po dhe Vathuil i ndjerë nuk' ndenji këtë herë me duarlidhur, i qetë: Në hell dashin e vuri vetë, vetë e poqi, vetë e ktheu, vetë kur u poq e preu, dhe pastaj, në darkë herë, vet' u nis der' më derë dhe grishi ca miq të tjerë, përveç nga Eliezerë. , Kur u mblodhën gjithë bashkë, u përshëndoshën më ashkë, pastaj i zot' i shëpisë mori kupën e rakisë, dhe me gjithë miqt' e tjerë uroi Eliezerë. Dhe me njëri-tjetrin thanë Pas zakoneve që kanë: --Mirë se erdhe, t'u ngjatë jeta! --Zotërinj, mir' se ju gjeta! Ju që nderoni sot mua, një ditë ua paça hua; u ardhsha dhe për të mirë, tani s'jemi dhe pirë, as me raki, as me verë, ndëgjoni Eliezerë... Të mësoni pse kam ardhë, në këtë ditë të bardhë. Abraam, imzot i ndjerë, në këtë katund ka lerë, dhe Nahorë, pastë ndjesë, e kishte vëlla me besë. Kur shkoi në dhe të huaj, këtu la babanë tuaj, kur u largua këtejë, nuk' la vënd të mos vejë, sa dhe në Misir ka vatë me nipin e tij dhe me gratë, dhe në këtë vënd, si thonë, u njoh dhe me faraonë; nuk' di ç'punë punoi, po shumë para fitoi. Duke qënë shumë vapë, nga Misiri iku prapë, u kthye në Kanaan, q'atë ditë rron në stan. S'i numërohen devetë, kuajt, lopët dhe qetë, dhen e dhi tri mijë kokë, zemërmirë që s'ka shokë. Nga të mirat që ka bërë e nderon bota e tërë. i dha zoti dhe një djalë, Që nuk' çmohet me fjalë, më i mënçur burrë s'ka lerë në këtë botë të gjerë. Isaku, po të rrojë, far' e fis do të nderojë, trim që nuk' ka të sharë, lum çupa që do ta marrë; kush ka vajzë për martesë Gënjehet me këtë shpresë. Në Kanaan, ku vdiq Sara, të tëra shtëpitë e para te patriku ven' e vinë, për të mbaruar krushqinë, po Abraami, plak me mënd, s'pëlqen nuse nga ky vënd. Një ditë dolli më thirri dhe me tha, veç nga i biri: "Dua, sa jam vet' i gjallë, o Eliezer, paç uratë, të gjesh një nuse për djalë, Se jeta s'hiqet pa gratë. Doje të mos ta martojë me turpet që shoh në botë; të tjera thash me gojë, të tjera zemra më thotë. Me një këmbë në varr jam, dit' e fundit kur të vijë, djalin e vetëm që kam ta le prapa me fëmijë. Më ke shërbyer me besë, dyzet vjet që je tek unë, ndaj tek ti vetëm kam shpresë të mbarosh dhe këtë punë. Po këtu në Kanaan, të lutem grua mos kërko, se je rritur në stan, nuk' shkojm dot me to. Të veç në Padan-Aram, vend' i bukur dhe i mbarë, se atje shumë njerëz kam, nga një fis e nga një farë. Me tim vëlla kur u ndashë, me Nahor, ndjesë të ketë, brenda në Haran e lashë, sot s'është në këtë jetë, po të veç të gjeç të birë Vathuil, falju nga mua, dhe do bësh shumë mirë të zgjedhësh çupë nga ky sua Zotit Vathuil i thuaj: dua ta martoj me Isaknë, po çupë s'dua të huaj, se s'dua të trazoj gjaknë, të lutem mos kërko shumë bukuri, ar dhe ergjend, të gjitha venë për lumë, kur s'është nderi në vënd. Kush do të rrojë me grua jetë të mirë të ketë, lë marrë çupë nga sua, pra e varfër le të jetë, vash' e mirë, ç'e do gjënë? Burrat që rrojnë nga gratë, s'janë burra për të qënë, turpërohen dit' e natë..." Abraami, këto fjalë tha dhe më puthi në ballë, e putha dhe un' në dorë dhe ika pas dy-tri orë. ****************** Vathuil, t'u shtoftë nami, të bën të fala Abraami, Ai të do si yt atë, të dërgon një barr' uratë, dhe të lutet me dëshirë t'i apësh nuse për birë, Rebekën, rroftë për jetë, se kështu do zot' i vërtetë." ****************** Vathuili me Llabanë Eliezerit i thanë: "Rebeka juaja qoftë, me Isakn' u trashëgoftë ! "o Kur u bënë këto fjalë, u shtruan në mësallë, gjithe tok hëngrën e pinë, duke kënduar u gdhinë. Në mëngjes. pa ardhë dreka, u nis për udhë Rebeka, bashkë me Eliezerë. Sa lot që derdh mëm' e mjerë, Po qysh të mos qaj e mjera? Sos ka dhe çupa të tjera. Dhe Rebeka nuk' mbahet, se nga mëma s'mund të ndahet. I ati u fshin lotë, i këshillon dhe u thotë: Ç'janë këto që punoni? S'ju vjen turp që turpërohi? Gra si ju nuk' kam parë; S'është ditë për të qarë. Ç'vajzë nuk' ësht' e gëzuar, kur niset për t'u martuar? Dhe cila mëmë s'gëzohet, e bija kur i martohet? Po dhe ty, moj jetëgjatë, të vetëm të kish yt' atë, kur të martoi me mua, jot ëmë sa u gëzua; Vajza s'na vete, si thuaj, në vënd dhe në njerz të huaj, Isaku, moj punëmbarë, më ka kushëri të parë. Tani, të lutem, fshij lotë, dhe kujto ç'bëhet në botë: njeri nuk' vë kurorë, pa marrë pajë në dorë. Një burrë që s'ka të hajë s'pëlqen çupë që s'ka pajë; sot nuk' është si një herë, burrat dalin për të blerë... Ke të holla, burra shumë, le të jesh lum' e për lumë, le të jesh e çalë e qorre, thuaj se burrën e more; Je faqekuqe, si molla, e bukur, po s'ke të holla? Të rruatë bukuria, s'të nxjerr njeri nga shtëpia; në mos daltë ndonjë plak të ranë dhëmbët në prak... Çupa jonë këmbëmbarë, merr burrë që s'ka të sharë, dhe ç'burrë, një bir patriku; shëndoshë na qoftë miku; martoj vajzën pa një grosh; këto gjëra të mendosh, se s'është fitim i pakë, mendoju si grua plakë, mos qaj se lotë dëm venë, mos i prish çupës kësmenë, po ngrehu epi uratë të ketë jetë të gjatë, 0 bijë, pushoi lotë, se jot ëmë s'di se ç'thotë, eja të të puth dhe vetë, të trashëgohesh përjetë" Rebeka me këto fjalë, u bë gati për të dalë. Gjithë fshati për të dolli, gjer te kroi e përcolli, gra e burra të gëzuar të tërë duke kënduar: - Ku je nisur për të vatë, shelege bejk' e çobanit? Ku lë jot ëm' e tyt atë dhe gjithë shoqet e stanit? Thëllëza gurë mbi gurë, trimat rënkojnë për tynë, nga foleja mos dil kurrë, se ta kanë vënë synë... - Moll' e kuqe bukuroshe pse të dalç e pabesë? Kur s'na doje pse s'na thoshe, po na gënjeje me shpresë? S'të dinim kaqë fodulle, manushaqe që mban erë, tani që lëshove lule, të trashëgojnë të tjerë. - Ndëgjoni shoqet e mia, diç t'u them e diç t'u qahem: do të ndahem nga shtëpia, nga njerëzit e mi do të ndahem. Obobo, ç'është kjo punë? Moj nënë për ku më nise? Pse s'më martoni këtunë? Ç'më vjen keq për këto vise! - Ikë, zogë, se pret zogu, që këndon pranë folesë, rnbi një degë borziloku dhe shikon udhën me shpresë. Ikë, bëfsh udhën e mbarë, të pret miku të martoni, të dy bashkë të pandarë, për jetë të trashëgoni! * * * - As këndoni të këndojmë, ju e dini kë martojmë; 0 Isak, jeta t'u ngjatë si mbret të marton yt atë, more nuse si je vetë, të trashëgohenë përjetë. Nuni që vuri kurorë pagëzoftë edhe me dorë. Dhëndër, o lule lejmon, hip e rri në këtë fron. Të të laj, të të ndërroj te nusja të të dërgoj. A të pëlqen nusja, more djal' o lulja? Është' e mirë, shoqe s'ka, m'e mirë nga gjithë na. Moj nuse buzëqershia, S'të çmonet bukuria, Të lëvdon bot' e tërë. Lum mëma që të ka bërë. - Thëllëza, gurë mbi gurë, me gojë s'më fole kurrë, më, do a s'më do për burrë? Moj, në më do sa të dua, lë jot' ëm e rri me mua. - Moj lulja vergje, vergje, të fola, pse s'm'u përgjegje? Moj, mos je sëmur' e dergje? As sëmurë s'jam, as dergjem, po s'dua të të përgjegjem, se kam frikë nga im atë, që përgjon nat' për natë. - Borziloku fletëgjerë, çuditem se kur u rrite, ditën që të mora erë, m'u në zemër më godite... - Shum' e bukur je, moj vashë, u çuditçë kur të pashë, cullufet fije-fije, besa sa të kanë hije; faqet si moll' e kuqe, goja jote si burbuqe, mesi yt unazë dore, sa mënd që kesh' m'i more, me dy sy të zezë në ballë si dielli më të dalë. Vetullat pse t'u nxinë? Mos u ke vënë mazinë? Jo, besa, për perëndinë, e kam vetë bukurinë, - Vura një kopsht me mollë, nusja si selvi e hollë; falmë, falmë, moj selvi, mollët që ke në gji... Vura një kopsht me dardhë, nusja jonë fort e bardhë; nëmë, nëmë, moj selvi, dardhëtë që ke në gji... Vura një kopsht me pjeshkë, nusja jonë një syzezkë, eja, eja, moj selvi, eja me pjeshkë në gji!... - 0 shoko, more shoku, dhënt' e mia kush i do? Se s'mund të vete me to; me miken dua të rri nat' e ditë në shtëpi, të los e ta marr në gji. Do të los ballë për ballë, Posi luga nëpër dhallë, do të los faqe për faqe, të marr erë manushaqe, do të los gushë për gushë, posi shtjerratë në fushë. - Moj nuse ç'është kjo punë, që ditën që je këtunë, pse na rri duke menduar? Vallë, kush të ka qortuar? Pse na mban sytë përdhe, turp të vjen a frikë ke? Mos u mendo, paç uratë, harro jot' ëmë e yt' atë; këtu rrotull sa jemi gjithë far' e fis të kemi, dhe burrin që more vetë nukë ka shokë ndë jetë. 0 zot, shitet njeriu si një lopë, si një kalë! Ç'janë këta që rënkojnë? Nuke janë njerëz të tërë? Po si njerëz pse nuk' rrojnë? Zbathur e zhveshur pse janë? Pse punojnë për të tjerë? Pse nukë kanë të hanë? Ç'janë këta njerëz të mjerë? Ku i shpienë si dhëntë? Në treg pse duan t'i shesin? E tillë jetë mos qëntë, Më pahir është të vdesin. Skllav! Kjo fjalë na tregon njerinë si një gomar, tjatër njeri e mundon e blen, e shet a e var. Ju që mbroni skllavërinë, ju që bëni të këqija, ju që mundoni njerinë, e gjeçi nga perëndia!