 | | | | |
| |
|
| |
| |
|
|
|
| |
Vëllimi Kangë popullore
gegnishte, që u botua me 1911 në Sarajev nga V. Prenushi,
na ep një kuadër te gjerë te temave kryesore
te epikës popullore historike, këngëve te dasmës,
dashu-risë dhe vargjeve per te vegjël te krahinave
tona te Veriut. Para hotimit te këtij vëliimi folklori
i këtyre krahinave nuk qe shumë i njohur. Vepra e
Jubanit Raccolta di canti popolari e rapsodie albanesi (1871)
sillte një pakicë këngësh te mbledhura me
tepër në qytetin e Shkodrës. Këngët
gegërishte te dhëna nga Mitkua (1878) e nga Dineja
(1908), jo vetëm që ishin në një numur te
kufizuar, por edhe u mblodhën ndër njerëz, që
rronin larg atdheut. I kufizuar qe gjithashtu numëri i
këngëve te botuara në Studi-met Shqiptare VI
te G. Majerit (1896). V Mimi i Prenushit shpie me tutje traditën
e krijuar në lëmin e folkloristikës sorië,
punën e bërë per krahinat e Jugut nga Mitkua,
Dineja etj. duke na dhënë materiale me interes nga
krahinat e pasura te Veriut. Ai përmban 276 këngë
popullore te ndryshme (132 k. trimërie, 109 volle, këngë
dasme, dashurie etj. dhe 35 këngë per te vegjël).
Shumica e tyre është mbledhur në qytetin e Shkodrës
dhe në krahinat veriperëndimore (Krujë, Kurbin,
Lezhë, Zadrimë, Mir-ditë, Pukë, Dukagjin,
Malsi e madhe); një pjesë edhe nga krahi-na te thella
te verilindjes (Gjakovë, Pejë etj.).
Qëllimi i mbledhjes dhe i botimit te këtyre këngëve,
31$ thohet në parathënie, është përparimi
dhe gjytetnimi i kombit.. Kanga popullore asht e madhnueshme
per kah t'kenët e vet t'për-mrenshëm, asht e
hijshme edhe kah trajta e vet. . . ajo do ruejtë si një
visar i gmueshëm, si nji flakë, prej t'cillës
do t'marrë dritë e neer komi.«- Krahas këtyre
mendimeve qe epen per bukurinë e folklorit shqiptar, vjetërsinë,
gjerësinë dhe tiparet spedfike te tij, në parathënie
gjejmë edhe mendime te padrejta, per sa i përket vlerësimit
te disa problemeve te folklorit tonë. Ne e kemi fillue
kët vepër vetëm per dijetarë e jo per popull
mare, thohet në parathënie Autori do t'i api vëllimit
një karakter shkencor. per t'u përdorur vetëm
nga një rreth i ngushtë njerëzish te kulturuar
dhe jo nga masat e gjera te popullit. Ai kërkon t'i mohojë
gjithashtu popu-llit tonë një pjesë te rëndësishme
te folklorit te tij; epikën heroi-ke, baladat dhe këngët
legjendare. Sadoqë në shtypin penodik te kohës
si në gazetën Shpnesa e Shqipniës (1905-1908)
dhe nëndonjë tekst si në Studimet shqiptare te
Majerit (1896), në Gra-matikën shqipe te G. Jakovë-Merturit
(1904) patën ftlluar te bo-tohen elemente nga cikli ynë
i kreshnikëve, këto nuk u juten në vëllimin
e Prenushit nga një pikpamje e gabuar e autorit: ., . do
rapsodija e legenda, thohet në parathënie, si b.f.
kanga e Mu-jos e Halilit. kanga e Halil Garriis, kanga e kalaas
s'Shkodrës etc. na duket se janë t'perkthyeme prejë
slavishtet si difton mnyra e t'knuemit e e t'folunit, qi nuk
janë shqyp, edhe puna qi saa kso rapsodijash na kan raa
n'dorë prejë popullit tonë, gjitha gjinen n'literatyrë
popullore t'serbve e t'kroatve. Nga një qën~ drim
i tillë i mohohen folklorit tonë jo vetëm. er
kit i kreshnikëve, po edhe legjenda e murimït, balada
e Halil Garisë (e GarenÜ-nës), legjendat e rinjohjes
et j. te cilat, sic. dihet, përbëjnë shtre-sën
me te lashtë te folklorit shqiptar dhe rrojnë në
tere ven-din, — disa clemente edhe midis kolonive arbreshe
te Italisë. Shumicën e materialeve te këtij vëllimi
si duket autori K ka mbledhur vete, nga njerëz që
ka takuar në Shkodër dhe. në krahïnat ku
ka shkuar posafërisht per ketë qëllim (Gomsiqe,
Lezhë, Zadrimë). Elemente nga folklori i Kurbinit,
Gjaknvës, Pe-jës etj. i kanë qenë dërguar
nga Shtjefën Gjegoui dhe nga miq te tjerë te tij.
Per mbledhjen e folklorit te Shkodrës ka qenë ndihmuar
nga Kolë Pistulli dhe Te/a i Zef Nikollës. Kopjimi
dhe paraqitja e teksteve është bërë me kujdes.
Këngët shoqërohen me shënime rreth vendit
dhe dates se ngjarjes. Në ndonjë rast janë bërë
edhe shënime gjuhësore e hislarike. Këto te fundit
janë lënë te pandryshuara në ribotimin tonë,
duke u paraqitut me një shenjë te vec.a.ntë (*).
Në sistemin alfabetik te vëllimii janë përdonir
bashktingëllorja e dyzuar nn, per te dhënë traj-tën
u asimiluar te togut nd : Nnoc, Nnrec, pennim, te shtunnen,
kunn; si edhe zanoret dyfishe per te dhënë idenë
e gjatësisë se tyre: vllaa, baa, prii; shqyptaar,
gjaan, te liir, xeet. Këto raste janë normalizuar
sipas ortograjisë zyrtare, duke u paraqitur me një
bashkëtingëllore a zanore te vetme. Zanoret e rrokjes
se mbyllur fundore janë kompensuar me një e pazane
pas bashkë-tingëllores se fundit: shiqypuirë.
gjan. te lire, xetë.
|
| |
| | | | |
| | | | |
|
